Yolcu garantileri DHMİ bütçesinden beş yılda 1,86 milyar TL aldı
Günün manşetleri arasında yer almayan DHMİ’nin garanti ödemeleri, kamu kaynağının nasıl kullanıldığına ilişkin somut bir hesabı ortaya koyuyor. Beş yılda aktarılan 1 milyar 862 milyon TL, bu nedenle sıradan bir bütçe kalemi gibi geçiştirilemez.
Kamu-Özel İşbirliği modeliyle yapılan havalimanlarında yolcu garantileri gerçekleşmeyince, Devlet Hava Meydanları İşletmesi’nin bütçesinden işletmeci şirketlere ödeme yapıldı. 2021-2025 dönemindeki toplam tutar 1 milyar 862 milyon 676 bin TL. Bu, belirli bir projeye ya da tek bir yıla ait küçük bir sapma değil; beş yıllık döneme yayılan, kamu bütçesinden karşılanan bir yük.
Ödemelerin yıllara göre seyri de dikkatle okunmalı: 2021’de yaklaşık 300 milyon TL olan tutar, 2022’de 332,5 milyon TL’ye, 2023’te 393,4 milyon TL’ye çıktı. 2024’te 404,6 milyon TL, 2025’te ise 432,1 milyon TL ödeme yapıldı. Böylece bildirilen tutar her yıl yükseldi; son yılın ödemesi, ilk yılınkinden belirgin biçimde fazla oldu.
Burada mesele yalnızca toplam rakam değil, garantinin nasıl işlediği. Yolcu sayısı taahhüt edilen düzeye ulaşmayınca aradaki farkın kamu kurumu bütçesinden işletmeci şirketlere aktarılması, tahmin ile gerçekleşme arasındaki maliyetin kimin üzerinde kaldığını gösteriyor. Bu haber, modelin bütün ayrıntılarını ya da her bir projenin hesabını vermiyor; ancak kamu kaynağından yapılan ödemenin ölçeğini ve yıllar içindeki artışını açıkça ortaya koyuyor.
DHMİ verilerine göre 2025 sonu itibarıyla havacılık sektöründe KÖİ modeliyle hayata geçirilmiş 20 proje bulunuyor. Kurum, uygulamanın özel sektöre havalimanlarına dinamizm getirdiğini savunuyor. Bu yaklaşım da tartışmanın diğer tarafı: Bir modelin sağladığı katkı anlatılırken, gerçekleşmeyen yolcu garantilerinin kamuya maliyeti de aynı açıklıkla görülmeli.
Çünkü toplamı bilmek, hesabın tamamını bilmek demek değil. Haberde ödemelerin beş yıllık tutarı ve yıllara göre dağılımı yer alıyor; 20 projenin her biri için garanti ile gerçekleşen yolcu sayısı arasındaki farkı gösteren ayrıntılı bir döküm ise verilmiyor. Böyle bir karşılaştırma olmadan hangi projede ne kadar sapma yaşandığını ve toplam ödemenin projelere nasıl dağıldığını bu bilgilerden çıkarmak mümkün değil.
Kamusal hesap verebilirlik tam da bu noktada başlar: Harcanan tutar açıklanmalı, ödemenin hangi taahhüdün hangi gerçekleşme düzeyi nedeniyle yapıldığı anlaşılabilmeli. 2021’den 2025’e her yıl yükselen garanti ödemeleri, havalimanı yatırımlarının yalnızca inşa ve işletme boyutuyla değil, riskin ve maliyetin nasıl paylaşıldığıyla da değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Manşet olmayan bu veri, kamu bütçesinin karşılaştığı yükü görünür kıldığı için asıl konuşulması gerekenlerden biri.
Bu köşe, Net Duruş yazı işlerinin gün içinde yayımlanan haberlere dayanan değerlendirmesidir; haberlerde yer almayan bilgi içermez.